دانش یار مستشاران

قرارداد

 

با توجه به اهمیت موضوع انعقاد قرارداد ها و ارتباط مستقیم آن با حفظ حقوق قانونی شرکت ها بخصوص در زمان بروز منازعه بین طرفین و از آنجایی که قرارداد ها موضوعات متنوعی را در بر می گیرند و بنا به اقتضای هر یک از آن ها ، ممکن است شرایط خاصی بر آن قرارداد حاکم باشد ، در نتیجه ارائه یک قالب ثابت برای انواع قرارداد ها مناسب نمی باشد .
مطمئنا در دنیای پرتلاطم امروزی ، یکی از موضوعاتی که می تواند جوامع بشری را از اختلافات شخصی و جمعی در امان بدارد، «آشنایی با حقوق متقابل افراد با یکدیگر و قانون» است که مهمترین اثر این آشنایی و آگاهی را می توان در پیشگیری از وقوع بسیاری از مشکلات حقوقی دانست .
به طور کلی ، قراردادنویسی امری تخصصی است و نوشتن قرارداد‌ها ، فارغ از موضوع خاص هر یک از آنها تابع اصولی است .
تعریف هایی در مورد قرارداد نویسی
تعریف عقد
قرارداد یا عقد طبق ماده ۱۸۳ قانون مدنی عبارت است از اینکه: یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد به انجام کاری نمایند و مورد قبول آن ها قرار گیرد .
توافق دو یا چند نفر جزء اصلی تعریف قرارداد است ، برای مثال در خرید ملک یا آپارتمان دو نفر توافق می کنند که یکی (فروشنده) ملک خود را به دیگری (خریدار) بدهد و دیگری در قبال آن پولی به فروشنده پرداخت کند .
قصد و رضایت درونی دو طرف بر انتقال مال یا انجام کاری برای وقوع یک قرارداد کفایت می کند و زمانی که دو طرف با اراده آزاد بر موضوعی توافق کنند ، ملزم به رعایت آن می شوند و پس از آن در حق طرفین و افرادی که جانشین آن¬ها می شوند (قائم مقام قانونی) نیز پیرو قرار داد هستند و نیاز به هیچ گونه تشریفاتی ندارد ، اما نکته مهم این است که قانون گذار به لحاظ مصالح اجتماعی شرایطی را به موارد فوق افزوده است که در بعضی مواقع بدون توجه به آن شرایط و تشریفات ، مراجع قانونی از پذیرش قرارداد خودداری خواهند نمود .
طرف قرارداد
طرف قرارداد ممکن است یک یا چند انسان (شخص حقیقی) یا شرکت ها و موسسات دولتی و غیر دولتی (شخص حقوقی) باشند .
تنظیم قرارداد با اشخاص حقیقی
در تنظیم قرارداد با اشخاص حقیقی توجه به مساله بلوغ ، عقل و ممنوع المعامله نبودن فرد بسیار مهم است . هم چنین ممکن است شخصی به نمایندگی و وکالت از سوی دیگری قرارداد را تنظیم کند ، در این صورت باید برگه نمایندگی و وکالت نامه او و اعتبار آن را بررسی کرد و حتماً شماره و مشخصات آن را در متن قرارداد ذکر کرد .
طبق ماده ۱۹۰ قانون مدنی برای صحت عقد، چهار شرط اساسی لازم است :
۱٫ قصد طرفین و رضای آنان
۲٫ اهانت طرفین
۳٫ موضوع معین مورد معامله
۴٫ مشروعیت معامله
هر گاه قرارداد یکی از این چهار شرط را نداشت ، ممکن است عقد وجود خارجی پیدا نکند و اساساً باطل باشد و ممکن است غیرنافذ باشد ، عقد غیرنافذ در حالت عدم نفوذ ، مثل باطل است ، ولی با تنفیذ بعد اصلاح پذیر است . در اینجا قصد و رضای طرفین و اهلیت توضیح داده می شود .
تنظیم قرارداد با اشخاص حقوقی
زمان تنظیم قرارداد با اشخاص حقوقی ، باید با ملاحظه اساسنامه شرکت و آگهی آخرین تغییرات آن (مندرج در روزنامه رسمی) معلوم شود که آیا شرکت در محدوده موضوع فعالیت خود قصد انعقاد قرارداد دارد یا خیر ؟ و نیز مشخص شود چه کسانی دارای نمایندگی و حق امضای اسناد و قرارداد برای شرکت می باشند .
موضوع قرارداد
موضوع قرارداد ، مال یا عملی است که طرفین قرارداد متعهد به تسلیم یا انجام آن هستند .
مدت قرارداد
در برخی از قراردادها ، مدت قرارداد از جمله یکی از بخش های مهم تشکیل دهنده آن محسوب می شود ، مثل قراردادهایی که موضوع آن ارایه خدمات یا انجام کار است و یا در قرارداد اجاره که تاریخ از جمله شرایط صحت و درستی آن است ؛ به نحوی که اگر مدت اجاره معلوم نباشد ، قرارداد باطل است . توصیه می شود تاریخ هم به صورت عددی و هم به صورت حروفی درج شود ، زیرا از نظر حقوقی آثار بسیار مهمی خواهد داشت . در مواردی ممکن است تاریخ انتقال یا تاریخ انجام کار غیر از تاریخ تنظیم قرارداد باشد . لذا در بند جداگانه ای با عنوان مدت قرارداد باید زمان دقیق آغاز و پایان کار تصریح شود . اگر تاریخ شروع قرارداد به دلیلی از قلم بیفتد و در قرارداد ذکری از آن نشود تاریخ امضای قرارداد تاریخ آغاز آن محسوب می شود .
مبلغ قرارداد
مبلغ یا قیمت قرارداد که در قراردادهای خرید و فروش به آن ثمن معامله گفته می شود عبارت از ارزشی است که در مقابل کالا یا خدمات پرداخت می¬شود .
توصیه می شود که میزان و نحوه پرداخت قیمت مورد معامله دقیقاً با ذکر جزئیات اقساط و مدت آن و یا اسنادی که به صورت چک حساب جاری و یا چک مسافرتی یا وجه نقد است ، توضیح داده شود تا از هر گونه سوء استفاده پیشگیری شود .
محل تنظیم قرارداد و محل انجام تعهد
به طور کلی باید محل تنظیم تمامی قراردادها معین باشد ، زیرا طبق قانون آیین دادرسی مدنی محل تنظیم قرارداد ، در تعیین دادگاهی که در رسیدگی به اختلاف ناشی از قرارداد صالح است ، نقش مهمی خواهد داشت .
محل انجام تعهد نیز باید در برخی قراردادها معین شود ؛ به خصوص در قراردادهایی که موضوع آن ارایه خدمات یا تحویل کالاست .
اگر محل انجام تعهد به دلایلی مشخص نشود ، باید در محلی که قرارداد در انجا تنظیم شده تعهد انجام گیرد ، مگر اینکه طبق عرف محل خاصی در نظر گرفته شود .
حق فسخ
حق فسخ به معنی اختیار بر هم زدن معامله یا قرارداد می باشد . گاهی در یک قرارداد لازم (یعنی هیچ کدام از طرفین حق برهم زدن معامله را ندارند) حق فسخ پیش بینی می شود. بدین ترتیب به یک طرف اجازه یا اختیار داده می¬شود که قراردادی را که برای طرفین لازم الاجراست ، تحت شرایطی بر هم بزند. به آن اختیار اصطلاحاً خیار فسخ گفته می شود . در قانون مدنی از ده نوع خیار نام برده شده است ، برای مثال اگر کسی آپارتمانی را خریداری کند و بعداً مشخص شود که آپارتمان تاسیسات بهداشتی مناسب ندارد و غیر قابل استفاده است، می تواند به دلیل خیار عیب آن معامله را یک طرفه بر هم بزند . نکته مهم در مورد حق فسخ این است که شخصی که دارای حق فسخ است ، باید پس از اطلاع از ایراد (یا شرایطی که خیار فسخ برای وی ایجاد شده) فوراً قصد خود را مبنی بر فسخ قرارداد ، به طرف مقابل اطلاع بدهد .
هزینه انجام موضوع قرارداد
تعیین مسئولیت طرفین در مقابل هزینه های موضوع اجرای قرارداد مثل هزینه قانونی برای تنظیم سند رسمی ؛ (اعم از هزینه دفترخانه ، مالیات ، عواض و سایر حقوق دولتی ، هزینه حمل و نقل کالا ، بیمه و انبارداری) در قراردادهای خرید و فروش کالا بسیار مهم است . چه بسا بی توجهی در تعیین مسوولیت طرفین ، موجب بروز اختلاف و تشکیل پرونده های متعدد در دادگستری می¬شود . بنابراین ذکر هزینه های فوق در قرارداد ضروری است .
امضای قرارداد :
از آنجایی که همه قرارداد‌ها تک ‌صفحه‌ای نیستند و عدم امضای همه صفحات قرار داد ممکن است اختلافاتی در خصوص اجرای قرارداد پدید آورد ، پیشنهاد می‌شود که همه صفحات قرارداد توسط طرفین امضا شود و صرفا به مهر اکتفا نشود .
تعاریف
اگر توافق ‌نامه مشتمل بر مفاهیمی تخصصی است که عموم افراد از آن اطلاع ندارند ، پیشنهاد می‌شود در ابتدای قرارداد خود بخشی با نام «تعاریف» ، پیش‌بینی شود تا در صورت نیاز به تفسیر و تبیین کلی قرارداد ، بتوان از آن تعاریف در جهت احراز نظر طرفین قرارداد استفاده کرد .
تعداد صفحات ، نسخ و مواد قرارداد
مشخص بودن تعداد صفحات ، نسخه‌ها و مواد قرارداد این مزیت را دارد که در صورت بروز اختلاف یا کم و زیاد شدن برخی صفحات و نسخ ، می‌توان به این بند از قرارداد استناد کرد .
ضمایم و پیوست‌ ها
برخی قرارداد‌ها دارای ضمایم و پیوست‌ هایی هستند که بهتر است در قرارداد اصلی از آنها یاد شود تا در صورت نیاز به آنها یا حتی مفقود شدنشان ، قابلیت استناد به این بند از قرارداد منتفی نباشد .
اما در تهیه و عقد قرار داد بخش های دیگری نیز تاثیر گذار می باشد :
اصولی،شامل موارد شکلی و نکات کاربردی است که باید در کل قرارداد رعایت شود و در برگیرنده ظاهر قرارداد،فونت، اندازه متون،ادبیات حقوقی و مواردی از این قبیل است .
متن و عبارات قرارداد : عبارات قرارداد باید صریح و واضح باشند ، به گونه ای که امکان چندین برداشت مختلف از یک عبارت منتفی باشد . همیشه این نکته را مد نظر داشته باشید که زیبایی و اختصار کلام نباید موجب مبهم شدن متن شود . قالب‌ دهی مناسب به قرارداد : بدین معنی که قرارداد از قسمت‌های مشخصی تشکیل شده باشد و مطالب مرتبط با هم تحت یک عنوان خاص در قرارداد ، جای گیرند .

نویسنده : تیم مستشاران